Kishori Shakti Yojana 2026 : महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील किशोरवयीन मुलींना स्वावलंबी, निरोगी आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी ‘किशोरी शक्ती योजना २०२६’ या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाला गती दिली आहे. किशोरावस्था हा कोणत्याही मुलीच्या आयुष्यातील शारीरिक आणि मानसिक बदलांचा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असतो. याच टप्प्यावर त्यांना योग्य मार्गदर्शन मिळावे, या उद्देशाने ही योजना आखण्यात आली आहे.
योजनेची संकल्पना काय आहे?
किशोरी शक्ती योजनेच्या माध्यमातून ११ ते १८ वयोगटातील मुलींना, विशेषतः ज्यांनी शिक्षण मध्येच सोडले आहे, त्यांना आरोग्य, पोषण आणि जीवन कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जाते. या योजनेची अंमलबजावणी राज्य सरकारच्या महिला व बालविकास विभागामार्फत अंगणवाडी केंद्रांच्या स्तरावर केली जाते.
Kishori Shakti Yojana 2026 योजनेची मुख्य उद्दिष्टे (Objectives)
- आरोग्य आणि स्वच्छता: किशोरवयीन मुलींना वैयक्तिक स्वच्छता आणि मासिक पाळी दरम्यान घ्यावयाची काळजी याबद्दल जागरूक करणे.
- पोषण स्तर सुधारणे: कुपोषण रोखण्यासाठी मुलींना लोह, जीवनसत्त्वे आणि प्रथिनांनी युक्त असा पौष्टिक आहार उपलब्ध करून देणे.
- कौशल्य विकास: १६ ते १८ वयोगटातील मुलींना व्यावसायिक प्रशिक्षण देऊन त्यांना स्वयंरोजगारासाठी सक्षम करणे.
- औपचारिक शिक्षण: ज्या मुलींनी शाळा सोडली आहे, त्यांना पुन्हा मुख्य प्रवाहातील शिक्षणाशी जोडण्यासाठी प्रयत्न करणे.
योजनेची ठळक वैशिष्ट्ये आणि लाभ
| वैशिष्ट्य | तपशील |
| वयोगट | ११ ते १८ वर्षे |
| लक्ष्य गट | दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील मुली |
| प्रशिक्षण केंद्र | स्थानिक अंगणवाडी केंद्रे |
| आरोग्य तपासणी | दर ३ महिन्यांनी आरोग्य तपासणी आणि ‘किशोरी आरोग्य कार्ड’ वितरण |
| आहार लाभ | वर्षातील ३०० दिवस दररोज ६०० कॅलरीज आणि १८-२० ग्रॅम प्रथिने युक्त आहार |
- बजेट तरतूद: शासन या योजनेअंतर्गत प्रत्येक पात्र मुलीच्या सर्वांगीण विकासासाठी विशेष आर्थिक तरतूद करते.
- मानसिक सक्षमीकरण: मुलींमध्ये आत्मविश्वास आणि निर्णयक्षमता वाढवण्यासाठी तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन दिले जाते.
- व्यावसायिक प्रशिक्षण: मोठ्या वयोगटातील मुलींना घरगुती उद्योग किंवा लघु व्यवसायाचे धडे दिले जातात.
Kishori Shakti Yojana 2026 पात्रतेचे निकष (Eligibility)
१. अर्जदार मुलगी महाराष्ट्र राज्याची रहिवासी असावी.
२. वय ११ ते १८ वर्षांच्या दरम्यान असावे.
३. कुटुंब दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) असावे.
४. ज्या मुलींनी शाळा किंवा महाविद्यालय सोडले आहे, त्यांना प्राधान्य दिले जाते.
Kishori Shakti Yojana 2026 आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- जन्म दाखला (Birth Certificate)
- BPL रेशन कार्ड
- शाळा सोडल्याचा दाखला (असल्यास)
- रहिवासी दाखला
Kishori Shakti Yojana 2026 अर्ज प्रक्रिया कशी आहे?
या योजनेसाठी मुलींना कोणत्याही सरकारी कार्यालयात चकरा मारण्याची गरज नाही. याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी आहे:
१. सर्वेक्षण: अंगणवाडी सेविका त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील घरांचे सर्वेक्षण करून पात्र मुलींची यादी तयार करतात.
२. नोंदणी: निवडलेल्या मुलींची माहिती महिला व बालविकास विभागाकडे सादर केली जाते.
३. किशोरी कार्ड: पात्र मुलींची नोंदणी झाल्यानंतर त्यांना ‘किशोरी कार्ड’ दिले जाते, ज्याद्वारे त्यांना सर्व सुविधांचा लाभ घेता येतो.
निष्कर्ष
महाराष्ट्र सरकारची ‘किशोरी शक्ती योजना २०२५’ ही केवळ एक सरकारी योजना नसून, भविष्यातील सक्षम माता आणि जबाबदार नागरिक घडवण्याची एक मोठी चळवळ आहे. ग्रामीण आणि शहरी भागातील गरजू मुलींनी या योजनेचा लाभ घेऊन स्वतःचे भविष्य उज्ज्वल करावे.
सरकारच्या इतर योजना :
- Post Office Bachat Yojana 2026 – पोस्ट ऑफिस बचत योजना २०२६ : सुरक्षित गुंतवणूक आणि खात्रीशीर परतावा
- Sharad Pawar Gram Samridhi Yojana 2025: शरद पवार ग्रामीण समृद्धी योजना 2025: ग्रामीण विकासाचा नवा मार्ग
- महावितरणची मोठी घोषणा: ‘विलासराव देशमुख अभय योजना २०२५’ द्वारे थकीत वीज बिलांतून मिळवा मोठी सवलत!
१. किशोरी शक्ती योजना नेमकी काय आहे?
ही महाराष्ट्र शासनाची एक योजना असून, याद्वारे ११ ते १८ वयोगटातील किशोरवयीन मुलींना आरोग्य, पोषण, स्वच्छता आणि कौशल्य विकासाचे प्रशिक्षण देऊन त्यांना शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम केले जाते.
२. या योजनेचा लाभ कोणाला मिळू शकतो?
1. महाराष्ट्र राज्यातील रहिवासी असलेल्या मुली.
2. ज्यांचे वय ११ ते १८ वर्षांच्या दरम्यान आहे.
3. दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील मुली.
4. प्रामुख्याने शाळा किंवा महाविद्यालय सोडलेल्या (Drop-out) मुलींना यात प्राधान्य दिले जाते.
३. Kishori Shakti Yojana 2026 या योजनेसाठी अर्ज कसा करावा?
या योजनेसाठी कोणताही ऑनलाइन अर्ज करण्याची गरज नाही. स्थानिक अंगणवाडी सेविका त्यांच्या कार्यक्षेत्रात सर्वेक्षण करतात आणि पात्र मुलींची नोंदणी करून घेतात. तुम्ही तुमच्या जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात जाऊन अधिक माहिती मिळवू शकता.
४. योजनेअंतर्गत कोणकोणत्या सुविधा मोफत मिळतात?
1. दर ३ महिन्यांनी मोफत आरोग्य तपासणी.
2. अंगणवाडी केंद्रात दररोज पोषण आहार.
3. वैयक्तिक स्वच्छता आणि मासिक पाळी व्यवस्थापनाचे प्रशिक्षण.
4. १६ ते १८ वयोगटातील मुलींना व्यावसायिक किंवा कौशल्य प्रशिक्षण.
५. ‘किशोरी कार्ड’ म्हणजे काय?
नोंदणी झालेल्या प्रत्येक मुलीला एक ‘किशोरी आरोग्य कार्ड’ दिले जाते. यामध्ये मुलीचे वजन, उंची, आणि आरोग्याशी संबंधित नोंदी ठेवल्या जातात, जेणेकरून तिच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवता येईल.
६. एका मुलीवर सरकार किती खर्च करणार आहे?
या योजनेच्या नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, प्रत्येक निवडक किशोरवयीन मुलीच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि प्रशिक्षणासाठी शासन दरवर्षी अंदाजे १ लाख रुपयांपर्यंत खर्च करण्याची तरतूद करत आहे.
७. कौशल्य विकास प्रशिक्षणात काय शिकवले जाते?
ज्या मुलींचे वय १६ वर्षांपेक्षा जास्त आहे, त्यांना स्वयंरोजगारासाठी तयार केले जाते. यात गृह व्यवस्थापन, शिवणकाम किंवा इतर स्थानिक लघु उद्योगांशी संबंधित प्राथमिक धडे दिले जातात.