Aantarjatia Vivah Yojana 2025 : महाराष्ट्रातील जातीय भिंती पाडून सामाजिक सलोखा निर्माण करण्यासाठी राज्य सरकारने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ‘आंतरजातीय विवाह प्रोत्साहन योजना’ अंतर्गत आता नवविवाहित जोडप्यांना आर्थिक बळ दिले जात आहे. पूर्वी या योजनेअंतर्गत ५०,००० रुपये दिले जात होते, मात्र २०२३ पासून ही रक्कम वाढवून आता ३ लाख रुपये करण्यात आली आहे.
या लेखात आपण या योजनेचा लाभ कसा घ्यावा, पात्रता काय आहे आणि आवश्यक कागदपत्रे कोणती, याची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 योजनेचा मुख्य उद्देश
भारतीय समाजात आजही जातीभेद पाहायला मिळतो. हा भेदभाव दूर करून सर्व धर्मांमध्ये आणि जातींमध्ये समानता प्रस्थापित करणे, हा या योजनेचा प्राथमिक उद्देश आहे. आंतरजातीय विवाह करणाऱ्या जोडप्यांना सुरुवातीच्या संसारासाठी आर्थिक मदत देऊन त्यांना समाजात सन्मानाने जगण्यासाठी प्रोत्साहन देणे, हा सरकारचा मानस आहे.
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 मिळणारे आर्थिक सहाय्य (बजेट विभागणी)
या योजनेअंतर्गत मिळणारी ३ लाख रुपयांची रक्कम दोन विभागांतून दिली जाते:
- राज्य शासन: ५०,००० रुपये.
- डॉ. आंबेडकर फाऊंडेशन (केंद्र सरकार): २.५० लाख रुपये. अशा प्रकारे एकूण ३ लाख रुपये थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा केले जातात.
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 योजनेची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये
- थेट लाभ (DBT): मदतीची रक्कम थेट जोडप्याच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा होते.
- उत्पन्नाची अट रद्द: पूर्वी या योजनेसाठी वार्षिक उत्पन्नाची मर्यादा होती, परंतु आता ती रद्द करण्यात आली आहे, जेणेकरून जास्तीत जास्त जोडप्यांना याचा लाभ घेता येईल.
- समानता प्रोत्साहन: ही योजना केवळ आर्थिक मदत नसून जातीय सलोखा वाढवण्यासाठी एक सामाजिक चळवळ आहे.
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 पात्रतेचे निकष (Eligibility Criteria)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- रहिवासी: जोडप्यापैकी किमान एक व्यक्ती महाराष्ट्राची कायमची रहिवासी असावी.
- वयोमर्यादा: विवाहाच्या वेळी मुलाचे वय २१ वर्षे आणि मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण असावे.
- जातीय अट: जोडप्यापैकी एक व्यक्ती अनुसूचित जाती (SC) किंवा अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असावी आणि दुसरी व्यक्ती खुल्या (General) किंवा इतर मागास प्रवर्गातील असावी.
- नोंदणी: विवाह हा हिंदू विवाह कायदा, १९५५ किंवा विशेष विवाह कायदा, १९५४ अंतर्गत नोंदणीकृत (Court Marriage) असावा.
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)
अर्ज करताना खालील कागदपत्रांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे:
- पती आणि पत्नीचे आधार कार्ड.
- दोघांचे जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate).
- वयाचा पुरावा (शाळा सोडल्याचा दाखला किंवा जन्म दाखला).
- विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र (Marriage Certificate).
- दोघांचे संयुक्त बँक खाते आणि पासबुक झेरॉक्स.
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो.
सरकारच्या इतर योजना :
- आम आदमी विमा योजना २०२५: ग्रामीण कष्टकऱ्यांना मिळणार विमा छत्र आणि पाल्यांना शिष्यवृत्ती – Aam Aadmi Bima Yojana 2025
- Kukut palan yojana maharashtra 2025 : महाराष्ट्र कुक्कुट पालन योजना 2025: व्यवसाय मार्गदर्शन, कर्ज आणि अनुदान माहिती
- Maharashtra Sheli Palan Yojana 2025 : महाराष्ट्र शेळी पालन योजना पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि संपूर्ण माहिती
Aantarjatia Vivah Yojana 2025 अर्ज करण्याची प्रक्रिया (How to Apply Online)
जर तुम्हाला या योजनेसाठी अर्ज करायचा असेल, तर खालील स्टेप्स फॉलो करा:
- अधिकृत वेबसाइट: सर्वप्रथम महाराष्ट्र सरकारच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
- नोंदणी: वेबसाइटवर ‘आंतरजातीय विवाह योजना’ (Inter-caste Marriage Scheme) या पर्यायावर क्लिक करा.
- माहिती भरा: अर्जामध्ये विचारलेली सर्व वैयक्तिक माहिती, विवाहाचा तपशील आणि बँक माहिती अचूक भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: वरील नमूद केलेली सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
- सबमिट: माहितीची पडताळणी करून अर्ज ‘सबमिट’ करा. अर्जाची प्रिंट काढून ठेवा.
टीप: तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील समाज कल्याण कार्यालयात (Social Welfare Department) जाऊन ऑफलाईन पद्धतीने देखील अधिक माहिती घेऊ शकता.
१. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी लग्नानंतर किती दिवसात अर्ज करावा लागतो?
सामान्यतः, विवाह नोंदणी झाल्यापासून एक वर्षाच्या आत या योजनेसाठी अर्ज करणे आवश्यक असते. मुदत संपल्यानंतर केलेल्या अर्जांचा विचार केला जात नाही.
२. जर दोन्ही व्यक्ती एकाच प्रवर्गातील (उदा. दोन्ही SC) असतील तर लाभ मिळेल का?
नाही. या योजनेचा मुख्य उद्देश ‘आंतरजातीय’ विवाहाला प्रोत्साहन देणे आहे. त्यामुळे जोडप्यापैकी एक व्यक्ती अनुसूचित जाती/जमातीची आणि दुसरी व्यक्ती सवर्ण किंवा इतर मागास प्रवर्गातील असणे अनिवार्य आहे.
३. ३ लाख रुपयांची रक्कम टप्प्याटप्प्याने मिळते की एकदाच?
ही रक्कम सहसा एकदाच जोडप्याच्या संयुक्त बँक खात्यात जमा केली जाते. मात्र, अर्जाची पडताळणी पूर्ण होण्यासाठी काही महिन्यांचा कालावधी लागू शकतो.
४. हे या योजनेचे दुसरे लग्न असल्यास लाभ मिळतो का?
नाही. ही योजना केवळ पहिल्या विवाहासाठीच लागू आहे. पती किंवा पत्नी यांपैकी कोणाचेही हे दुसरे लग्न असल्यास ते या योजनेसाठी पात्र ठरत नाहीत.
५. अर्जासाठी वार्षिक उत्पन्नाची काही मर्यादा आहे का?
राज्य सरकारने २०२३ च्या नवीन नियमांनुसार उत्पन्नाची अट रद्द केली आहे. त्यामुळे आता कोणत्याही उत्पन्न गटातील पात्र जोडपे या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.
६. ऑनलाइन अर्जाव्यतिरिक्त ऑफलाइन अर्ज करता येतो का?
होय, तुम्ही तुमच्या जिल्ह्यातील जिल्हा परिषदेच्या समाज कल्याण विभागाच्या कार्यालयात जाऊन विहित नमुन्यात अर्ज सादर करू शकता.
७. कागदपत्रांमध्ये त्रुटी असल्यास काय करावे?
कागदपत्रांमध्ये त्रुटी असल्यास समाज कल्याण विभाग तुम्हाला ती दुरुस्त करण्यासाठी कळवतो. विशेषतः जातीचे प्रमाणपत्र आणि मॅरेज सर्टिफिकेट (Marriage Certificate) यांवर नाव एकसारखे असणे अत्यंत गरजेचे आहे.