इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजना २०२६: वय ६५ पार असणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांना दरमहा मिळणार ₹१,५०० पेन्शन, अशी करा अर्ज प्रक्रिया !

Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026 : आपल्या भारत देशात आणि महाराष्ट्र राज्यात ज्येष्ठ नागरिकांना सन्मानाने जीवन जगता यावे, यासाठी सरकार खुंट प्रयत्न करत आहे. वयाच्या एका टप्प्यावर आल्यानंतर अनेक वृद्ध नागरिकांकडे उत्पन्नाचे कोणतेही साधन राहत नाही. अशा निराधार आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आजी-आजोबांना आर्थिक आधार देण्यासाठी केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र शासनाच्या मार्फत इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजना (Indira Gandhi National Old Age Pension Scheme – IGNOAPS) चालवली जाते.

या योजनेच्या माध्यमातून दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) वृद्ध नागरिकांना दरमहा आर्थिक पेन्शन दिली जाते, जेणेकरून त्यांना आपल्या लहान-सहान गरजांसाठी इतरांवर अवलंबून राहावे लागणार नाही. २०२६ च्या चालू आर्थिक वर्षात या योजनेच्या नियमांमध्ये आणि लाभाच्या रकमेत महत्त्वाचे अपडेट्स करण्यात आले आहेत. जर तुमच्या घरात किंवा शेजारी कोणी गरजू वृद्ध व्यक्ती असेल, तर त्यांना या योजनेचा लाभ कसा मिळवून द्यायचा, याची सविस्तर माहिती आज आपण या लेखात पाहणार आहोत.

---

योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट | Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026

इंदिरा गांधी वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजनेचा मुख्य हेतू राज्यातील गरीब आणि निराधार वृद्ध नागरिकांना दरमहा ठराविक पेन्शन देऊन त्यांना आर्थिक दृष्टीने स्वावलंबी बनवणे हा आहे. वयानुसार काम करण्यास असमर्थ असलेल्या वृद्धांना औषधोपचार, अन्न आणि दैनंदिन गरजांसाठी कोणासमोर हात पसरावे लागू नयेत, हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.

योजनेचे मुख्य लाभ | Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026

या योजनेअंतर्गत केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र सरकार एकत्रितपणे निधी उपलब्ध करून देतात. लाभार्थ्यांच्या थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) दरमहा पेन्शन जमा केली जाते.

योजनेचे नाव	इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजना (महाराष्ट्र)
अनुदान देणारे विभाग	सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन आणि केंद्र सरकार
पात्र वयोगट	६५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाचे नागरिक
दरमहा मिळणारी पेन्शन	₹ १,५००/- प्रति महिना
आर्थिक श्रेणी	दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंब
लाभ देण्याची पद्धत	थेट बँक खात्यात जमा (Direct Benefit Transfer – DBT)
अधिकृत पोर्टल	MahaDBT / National Social Assistance Programme (NSAP)

टीप: केंद्र शासनाकडून मूळ ६५ ते ७९ वर्षे वयोगटासाठी ₹२०० आणि ८० वर्षांवरील नागरिकांसाठी ₹५०० मंजूर केले जातात. परंतु, महाराष्ट्र शासन यामध्ये आपली ‘श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना’ अंतर्गत अतिरिक्त रक्कम जोडून सर्व पात्र लाभार्थ्यांना दरमहा एकूण ₹१,५०० इतके अर्थसहाय्य प्रदान करते.

योजनेसाठी सविस्तर पात्रता निकष | Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026

इंदिरा गांधी वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने खालील अटी व पात्रता पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

1. राज्याचा रहिवासी: अर्जदार व्यक्ती ही किमान १५ वर्षांपासून महाराष्ट्र राज्याची कायमस्वरूपी रहिवासी असणे अनिवार्य आहे.
2. वयाची अट: अर्ज करणाऱ्या महिला किंवा पुरुष नागरिकाचे वय ६५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त असावे.
3. आर्थिक वर्गवारी: अर्जदार हा आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत दुर्बल म्हणजेच दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील असणे आवश्यक आहे. त्यांचे नाव केंद्रीय/राज्य BPL च्या यादीत समाविष्ट असणे गरजेचे आहे.
4. इतर पेन्शन: अर्जदार व्यक्ती इतर कोणत्याही शासकीय सामाजिक सुरक्षा किंवा पेन्शन योजनेचा (उदा. संजय गांधी निराधार योजना) लाभ घेत असलेली नसावी.

लागणारी महत्त्वाची कागदपत्रे | Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026

योजनेचा अर्ज अचूकपणे मंजूर व्हावा यासाठी अर्जदाराकडे खालील कागदपत्रे असणे आवश्यक आहे. कागदपत्रांच्या दोन झिरॉक्स जोडाव्या लागतात:

• विहित नमुन्यातील अर्ज (Application Form): अधिकृत केंद्रावरून घेतलेला पूर्ण भरलेला अर्ज.
• वयाचा पुरावा (Age Proof): जन्म दाखला, शाळा सोडल्याचे प्रमाणपत्र, बोनाफाइड सर्टिफिकेट किंवा सरकारी डॉक्टरांनी दिलेले वयाचे प्रमाणपत्र (Aadhaar Card वरील वय देखील ग्राह्य धरले जाते).
• दारिद्र्यरेषेचा दाखला (BPL Certificate): कुटुंबाचे नाव ग्रामीण किंवा शहरी भागाच्या दारिद्र्यरेषेखालील यादीत असल्याचा सक्षम प्राधिकाऱ्याचा (उदा. ग्रामसेवक/मुख्याधिकारी) दाखला किंवा BPL कार्ड.
• रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्रात १५ वर्षे वास्तव्यास असल्याचा तलाठी किंवा तहसीलदारांचा दाखला.
• ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा: आधार कार्ड (Aadhaar Card), मतदार ओळखपत्र (Voter ID), किंवा रेशन कार्ड (Ration Card).
• बँक पासबुक छायाप्रत: पेन्शनची रक्कम जमा होण्यासाठी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसच्या खात्याच्या पहिल्या पानावरील झेरॉक्स (ज्यावर IFSC कोड स्पष्ट असावा).
• पासपोर्ट साईझ फोटो: अर्जदाराचे नवीन काढलेले फोटो.

अर्ज कसा करावा?

या योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया अतिशय सोपी ठेवण्यात आली आहे, जेणेकरून वृद्ध नागरिकांना त्रास होणार नाही. ही प्रक्रिया प्रामुख्याने ऑफलाइन आणि सेतू केंद्रांच्या माध्यमातून चालते:

१: ऑफलाइन पद्धत (तलाठी किंवा तहसीलदार कार्यालयाद्वारे)

• १: तुमच्या गावातील/शहरातील तहसीलदार कार्यालय, संजय गांधी निराधार अनुदान योजना शाखा, सेतू केंद्र (Aaple Sarkar Seva Kendra) किंवा स्थानिक तलाठी कार्यालयात जा.
• २: तिथून ‘इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन योजनेचा’ विहित नमुन्यातील अर्ज मोफत किंवा नाममात्र शुल्कात मिळवा.
• ३: अर्जात विचारलेली सर्व माहिती जसे की नाव, वय, पत्ता, बँक खाते तपशील व्यवस्थित भरा.
• ४: वरील ‘लागणारी महत्त्वाची कागदपत्रे’ विभागातील सर्व कागदपत्रांच्या स्वाक्षांकित झेरॉक्स प्रति अर्जासोबत जोडा.
• ५: पूर्ण भरलेली फाईल सेतू कार्यालयात किंवा तहसीलदार कार्यालयाच्या संबंधित पेन्शन शाखेत जमा करा.
• ६: जमा केल्यानंतर तुम्हाला एक पोचपावती (Receipt) दिली जाईल, ती जपून ठेवा.

२: ऑनलाईन

अर्जदार महाऑनलाईनच्या (Aaple Sarkar) अधिकृत पोर्टलवरून किंवा myScheme पोर्टलवर जाऊन योजनेची सद्यस्थिती तपासू शकतात. डिजिटल केलेल्या अर्जांची तपासणी करून काही दिवसांत पात्र आसलेल्या लाभार्थ्यांची यादी जाहीर केली जाते. अर्ज मंजूर झाल्यानंतर प्रत्येक महिन्याला थेट बँक खात्यात पेन्शन जमा होण्यास सुरुवात होते.

निष्कर्ष

Indira Gandhi Pension Yojana Maharashtra 2026 ही योजना महाराष्ट्रातील गरीब आणि असहाय्य वृद्ध नागरिकांसाठी खऱ्या अर्थाने एक वरदान ठरत आहे. दरमहा मिळणारे ₹१,५०० जरी लहान वाटत असले, तरी ते एका वृद्ध व्यक्तीला स्वाभिमानाने जगण्यासाठी आणि स्वतःच्या औषध पाण्याचा खर्च भागवण्यासाठी मोलाची मदत करतात. जर तुमच्या परिसरात असे गरजू वृद्ध असतील, तर सुजाण नागरिक म्हणून त्यांना या योजनेचा फॉर्म भरण्यास नक्की मदत करा.

---

सतत विचारले जाणारे प्रश्न :