Janani Shishu Suraksha Yojana 2026: ग्रामीण आणि शहरी भागातील गरीब व मध्यमवर्गीय कुटुंबातील गरोदर स्त्रियांना प्रसूती दरम्यान येणारा खर्च पेलणे कठीण जाते. हीच अडचण ओळखून केंद्र आणि राज्य सरकारने ‘जननी शिशु सुरक्षा कार्यक्रम’ (JSSK) प्रभावीपणे राबवण्याचा निर्णय घेतला आहे. या योजनेमुळे आता गरोदर माता आणि त्यांच्या बाळांना शासकीय रुग्णालयात शून्य रुपये खर्चात उपचार मिळणार आहेत.
या लेखात आपण जननी शिशु सुरक्षा योजनेचे स्वरूप, फायदे, पात्रता आणि अर्ज कसा करावा, याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
Janani Shishu Suraksha Yojana 2026 जननी शिशु सुरक्षा योजना नक्की काय आहे?
भारत सरकारने १२ एप्रिल २००५ रोजी या योजनेचा पाया रचला. या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश प्रसूती दरम्यान होणारा माता मृत्यू दर (MMR) आणि बाल मृत्यू दर (IMR) कमी करणे हा आहे. २०२६ मध्ये ही योजना अधिक आधुनिक सुविधांसह राबविली जात असून, यात केवळ प्रसूतीच नाही तर प्रसूतीनंतरच्या खर्चाचा भारही सरकार उचलत आहे.
Janani Shishu Suraksha Yojana 2026 योजनेची थोडक्यात माहिती
- योजनेचे नाव: जननी शिशु सुरक्षा योजना (JSSK)
- कोणाकडून: केंद्र सरकार आणि आरोग्य विभाग, महाराष्ट्र.
- लाभार्थी: देशातील सर्व गरोदर महिला आणि १ महिन्यापर्यंतचे नवजात बालक.
- मुख्य उद्देश: मोफत आरोग्य सेवा आणि आर्थिक सुरक्षा प्रदान करणे.
JSSK अंतर्गत मिळणारे मोफत लाभ आणि सुविधा
या योजनेचे दोन प्रमुख भाग आहेत: गर्भवती मातांसाठी आणि नवजात बालकांसाठी.
१. गर्भवती महिलांसाठी मोफत सुविधा:
- मोफत प्रसूती: नैसर्गिक असो वा सिझेरियन, रुग्णालयात कोणताही खर्च द्यावा लागणार नाही.
- मोफत औषधे आणि साहित्य: उपचारासाठी लागणारी सर्व औषधे विनामूल्य मिळतील.
- मोफत तपासणी: रक्त लघवी तपासणी, अल्ट्रासाऊंड (सोनोग्राफी) आणि इतर निदानात्मक चाचण्या मोफत.
- मोफत आहार: रुग्णालयात असेपर्यंत सकस आहार पुरविला जातो.
- मोफत रक्त सुविधा: आवश्यक असल्यास रक्ताची व्यवस्था मोफत केली जाते.
- वाहतूक सुविधा: घरून रुग्णालयात येण्यासाठी आणि प्रसूतीनंतर घरी जाण्यासाठी मोफत रुग्णवाहिका.
२. नवजात बालकांसाठी (३० दिवसांपर्यंत) सुविधा:
- जन्मलेल्या बाळाला ३० दिवसांपर्यंत होणारे सर्व आजार आणि त्यांचे उपचार मोफत.
- बाळासाठी लागणारी औषधे आणि चाचण्यांचा खर्च सरकार करते.
- बाळाला पुढील उपचारासाठी मोठ्या रुग्णालयात नेण्यासाठी मोफत रुग्णवाहिका सुविधा.
Janani Shishu Suraksha Yojana 2026 योजनेचा आर्थिक आराखडा (मदत स्वरूप)
रुग्णालयात उपचार मिळण्याव्यतिरिक्त, काही विशिष्ट खर्चासाठी सरकार खालीलप्रमाणे तरतूद करते:
| सुविधेचा प्रकार | स्वरूप / रक्कम |
| भोजन खर्च | सामान्य प्रसूतीसाठी ३ दिवस (₹५०/दिवस), सिझेरियनसाठी ७ दिवस. |
| औषधोपचार | सामान्य प्रसूती ₹३००, सिझेरियन असल्यास ₹१६०० पर्यंत. |
| प्रवास खर्च | आपत्कालीन परिस्थितीत दुसऱ्या रुग्णालयात नेण्यासाठी ₹१००० पर्यंत मदत. |
| शिशु उपचार | नवजात बालकाच्या उपचारासाठी ₹२०० ची विशेष तरतूद. |
Janani Shishu Suraksha Yojana 2026 पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटींची पूर्तता होणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार महिला भारताची (महाराष्ट्राची) कायमस्वरूपी रहिवासी असावी.
- प्रसूती ही सरकारी रुग्णालय किंवा मान्यताप्राप्त आरोग्य केंद्रात होणे अनिवार्य आहे.
आवश्यक कागदपत्रे:
- आधार कार्ड (ओळख पुराव्यासाठी)
- रेशन कार्ड किंवा रहिवासी दाखला
- बँक पासबुक (आर्थिक मदत थेट खात्यात जमा होण्यासाठी)
- ममता कार्ड (आरोग्य केंद्रात केलेली नोंदणी)
- पासपोर्ट साईज फोटो
Janani Shishu Suraksha Yojana 2026 साठी अर्ज करण्याची पद्धत (Application Process)
जननी शिशु सुरक्षा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी तुम्हाला कोणत्याही क्लिष्ट ऑनलाईन फॉर्मची गरज नाही. तुम्ही खालील सोप्या स्टेप्स फॉलो करू शकता:
- नोंदणी: गरोदरपण राहिल्यावर सुरुवातीलाच जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा शासकीय प्राथमिक आरोग्य केंद्रात (PHC) आपली नोंदणी करा.
- माहिती द्या: नोंदणी करताना आपले आधार कार्ड आणि बँक खाते क्रमांक आरोग्य सेविकेकडे द्यावा.
- ममता कार्ड मिळवा: नोंदणीनंतर तुम्हाला एक कार्ड दिले जाईल, ज्यावर तुमच्या सर्व तपासण्यांची नोंद केली जाईल.
- थेट लाभ: प्रसूतीसाठी सरकारी रुग्णालयात भरती झाल्यावर तुम्हाला या योजनेचे सर्व लाभ मिळण्यास सुरुवात होईल.
इतर सरकारी योजना :
- रेल्वे कौशल्य विकास योजना २०२६: तरुणांना मिळणार मोफत तांत्रिक प्रशिक्षण; असा करा ऑनलाईन अर्ज : Railway kaushal vikas yojana 2026
- महिला सन्मान बचत पत्र योजना २०२६: महिलांसाठी सुरक्षित गुंतवणूक आणि भरघोस परतावा! | Mahila samman bachat patra yojana 2026
- महिलांना मिळणार मोफत शिलाई मशीन; असा करा ऑनलाईन अर्ज – Free Silai Machine Yojana 2026
निष्कर्ष
जननी शिशु सुरक्षा योजना 2026 ही केवळ एक योजना नसून माता आणि बालकांच्या सुरक्षित भविष्याची हमी आहे. जर तुमच्या ओळखीत कोणी गरोदर माता असेल, तर त्यांना या योजनेची माहिती नक्की द्या, जेणेकरून पैशांअभावी कोणाचेही आरोग्य धोक्यात येणार नाही. Janani Shishu Suraksha Yojana 2026
अधिक माहितीसाठी: आपल्या भागातील आशा स्वयंसेविका किंवा अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क साधा.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. जननी शिशु सुरक्षा योजना (JSSK) नेमकी कोणासाठी आहे?
ही योजना देशातील सर्व गर्भवती महिला आणि प्रसूतीनंतर ३० दिवसांपर्यंतच्या सर्व आजारी नवजात बालकांसाठी आहे. प्रामुख्याने सरकारी रुग्णालयात उपचार घेणाऱ्या महिलांना याचा पूर्ण लाभ मिळतो.
२. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी नोंदणी करणे आवश्यक आहे का?
हो, गरोदरपणाच्या सुरुवातीच्या काळात जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा सरकारी प्राथमिक आरोग्य केंद्रात (PHC) नोंदणी करणे आवश्यक आहे. नोंदणीनंतर तुम्हाला ‘ममता कार्ड’ किंवा ‘आरोग्य पत्रिका’ दिली जाते.
३. खाजगी रुग्णालयात प्रसूती झाल्यास या योजनेचा लाभ घेता येतो का?
नाही, जननी शिशु सुरक्षा योजनेचे सर्व लाभ हे केवळ सरकारी आरोग्य केंद्रे, जिल्हा रुग्णालये आणि सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्येच मिळतात. काही विशेष प्रकरणांत सरकारकडून अधिकृत केलेल्या खाजगी केंद्रांत ही सुविधा असू शकते.
४. सिझेरियन ऑपरेशनसाठी काही शुल्क द्यावे लागते का?
नाही. JSSK अंतर्गत नैसर्गिक प्रसूतीप्रमाणेच सिझेरियन (C-Section) ऑपरेशन देखील पूर्णपणे मोफत केले जाते. यामध्ये भूलतज्ज्ञ, औषधे आणि रक्ताचा खर्चही सरकार उचलते.
५. रुग्णालयातून डिस्चार्ज मिळाल्यावर घरी जाण्यासाठी रुग्णवाहिका मिळते का?
हो, प्रसूतीनंतर माता आणि बाळाला सुरक्षितपणे घरी सोडण्यासाठी मोफत रुग्णवाहिका (Referral Transport) उपलब्ध करून दिली जाते. यासाठी तुम्ही १०२ किंवा १०८ या क्रमांकावर संपर्क साधू शकता.
६. ३० दिवसांनंतर बाळ आजारी पडल्यास या योजनेत उपचार मिळतात का?
JSSK अंतर्गत प्रामुख्याने जन्मापासून ३० दिवसांपर्यंतच्या बाळाला मोफत उपचार मिळतात. मात्र, त्यानंतरच्या उपचारांसाठी सरकारची ‘राष्ट्रीय बाल स्वास्थ्य कार्यक्रम’ (RBSK) ही दुसरी योजना लागू होते.
७. या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी कोणते दस्तऐवज महत्त्वाचे आहेत?
लाभार्थ्याकडे आधार कार्ड, बँक पासबुकची झेरॉक्स आणि आरोग्य केंद्राने दिलेले गरोदरपण नोंदणी कार्ड (MCP Card) असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
८. जननी सुरक्षा योजना (JSY) आणि जननी शिशु सुरक्षा कार्यक्रम (JSSK) एकच आहेत का?
नाही, या दोन्ही वेगवेगळ्या योजना आहेत. JSY अंतर्गत प्रसूतीनंतर मातेला थेट रोख आर्थिक मदत दिली जाते, तर JSSK अंतर्गत प्रसूतीचा सर्व खर्च (औषधे, चाचण्या, जेवण, प्रवास) मोफत दिला जातो.